محمد حسن خان اعتماد السلطنه

468

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

هرات و سرزمين افغانستان را به انگليسها واگذار كرد . حسام السلطنه را نيز از خراسان احضار كرد و به‌جاى او حمزه ميرزا حشمت الدوله نقطهء مقابل برادرش را به‌جاى او فرستاد و حسام السلطنه به فارس فرستاده شد . چون حكومت حشمت الدوله در خراسان فضاحت بار شد دوباره حسام السلطنه را به آن سمت فرستادند و اين‌بار حكومت او تا سال 1281 طول كشيد و در اين مدت براى جلوگيرى از تركمانان فعاليت بسيار كرد . در 1282 دوباره والى فارس شد و سه سال در اين مقام بود . در 1287 حاكم يزد شد كه پسرش ابو الفتح ميرزا را به‌جاى خود فرستاد و در التزام ركاب شاه و به عنوان رياست اردوى او به عتبات عاليات مشرف شد و در 1288 علاوه بر حكومت يزد حكومت خراسان نيز به او داده شد و او ابو الفتح ميرزا را از طرف خود به اصفهان فرستاد . اما چون از دستورهاى حاج ميرزا حسين خان سپهسالار تبعيت نمىكرد او را از خراسان برداشتند و او كينهء صدراعظم را سخت به دل گرفت . در 1291 جزو ملتزمين ركاب اروپا سفر كرد . در 1293 حاكم كردستان و كرمانشاه شد . در 1298 به حج مشرف شد و در روز دوشنبه دوم جمادى الاولى 1300 شش ساعت به غروب مانده در شصت و هفت سالگى به سكته درگذشت . درحالىكه بيست و پنج هزار تومان پيشكش حكومت خراسان را داده بود و قرار بود همان روز بنابر تعيين ساعت حركت نمايد ( روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 243 ) . زن او عاليه خانم نيز روز شنبه 11 صفر 1305 درگذشت . ( همان مأخذ ، ص 593 ) . وى جد مادرى احمد شاه بود و پس از عباس ميرزا ارشد افراد خانوادهء قاجار اما سخت‌كش و قسى القلب بود . ثروت او را سه كرور تخمين زدند ( روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 243 ) . معين الدوله ، احمد ميرزا ( ص 40 - ص 16 چاپ اول ) پسر نهم ( بنابر تاريخ نو ) عباس ميرزا نايب السلطنه بود ، در 1250 كه محمد شاه پادشاه شد به دستور او احمد ميرزا را گرفتند و در قلعهء اردبيل زندانى كردند و سال بعد او را با برادران زندانيش به تويسركان فرستادند و آنها در تويسركان و ملاير با داشتن تيول و مواجب دولتى زندگى مىكردند . امير كبير آنها را به خدمت خواست و احمد ميرزا در 1267 به حكومت گلپايگان و خوانسار منصوب شد و در 1271 به حكومت مازندران كه تا سال 1272 در آنجا بود . در سال 1275 دوباره به حكومت گلپايگان و خوانسار رسيد و در 1276 لقب معين الدوله به او داده شد و سال بعد به نيابت مسعود ميرزا پسر شاه حاكم استراباد گشت و در 1283 به حكومت اورميه رسيد و حكومت او در اين شهر در 1296 نيز تجديد شد و بعدا به خراسان انتقال يافت و نيابت محمد تقى ميرزا برادر شاه را داشت . معين الدوله در محرم سال 1310 در مشهد درگذشت .